W najnowszym Newsweeku dobry artykuł Cezarego Michalskiego Kampania w cieniu małej apokalipsy. Michalski nazywa Jarosława Kaczyńskiego kandydatem wszystkich poranionych, nazwiązując do znanej wypowiedzi Anny Fotygi.

Szczególny ton nadały tej kampanii autentyczny tragizm, frustracja i resentyment Jarosława Kaczyńskiego współgrające z tragizmem, frustracją i resentymentem jego elektoratu. […] Zraniony Kaczyński przyciągnął do siebie wszystkich innych zranionych przez ustrojową transformację, przez własne przegrane wojny z „inteligenckim salonem”, przez zablokowane awanse na uniwersytetach, w inteligenckich korporacjach zawodowych czy mediach.

Zdaje się, że wspominałem już, że zdumiewa mnie ewolucja ideowa Cezarego Michalskiego, który od „pampersów” Walendziaka doszedł do Krytyki Politycznej, gdzie chyba najczęściej teraz publikuje. Michalski zresztą nie stracił podziwu dla Jarosława Kaczyńskiego, tyle tylko, że teraz jest to podziw połączony z lękiem. Nawiasem mówiąc, w tym miejscu

Marek Migalski mało subtelnie mścił się za – istotnie, niezbyt sprawiedliwe – zablokowanie mu uniwersyteckiej kariery przez starą peerelowską gwardię z Uniwersytetu Śląskiego

Michalski się myli. Owszem, Marek Migalski wojował ze starą peerelowską gwardią z UŚ, ale jego habilitacja padła nie tam, ale najpierw we Wrocławiu, a potem w Krakowie. Żeby się nie powtarzać, o Migalskim pisałem na przykład tutaj.

W każdym razie artykuł Cezarego Michalskiego polecam. Czytając go zrozumiałem mesjanistyczną interpretację katastrofy pod Smoleńskiem. Michalski:

Katastrofa lotnicza nie jest niczym podniecającym dla ludzi, którym się w życiu powiodło. Oni zajęci są uprawianiem swojego ogródka i raczej chcieliby z katastrofy wyciągnąć praktyczne wnioski, ustalić odpowiedzialnych, poprawić procedury, po czym o tragedii jak najszybciej zapomnieć. Jednak dla ludzi sfrustrowanych każda katastrofa ma posmak apokalipsy, sądu ostatecznego nad tymi bliźnimi, którzy cieszą się niezasłużonym życiowym sukcesem.

„Sfrustrowani”, aby zanegować bolesną absurdalność katastrofy, chcieli nadać jej jakiś głębszy sens. Szybko okazało się, że media, także te bardzo krytyczne wobec prezydentury Lecha Kaczyńskiego, zgodnie z polską, sentymentalną tradycją, zaczęły o nim pisać dobrze jako o człowieku, przemilczając aspekty polityczne. Śmierć uwzniośla, śmierć urzędującego prezydenta skupia wszystkie oczy na majestacie państwa. „Sfrustrowani” uznali jednak, że śmierć Kaczyńskiego zdarła łuski z oczu jego krytykom, którzy dotąd go „opluwali” i „poniżali”, a teraz nagle w zgrozie pojęli jego prawdziwą wielkość, co zostało przypieczętowane przez wawelski pogrzeb. Mesjanistyczny sens „ofiary” Kaczyńskiego byłby więc taki, że przywróciła ona należną cześć „prawym Polakom” i zanegowała język agresji. No pięknie, tyle tylko, że Chrystus i wszelkie jego literackie figury, od Rolanda aż po Aslana z Opowieści z Narnii i Harry’ego Pottera, wybrali śmierć świadomie, mając możliwość dokonania innego wyboru. Kaczyński zginął przypadkowo i skoro decyzja o lądowaniu została podjęta, nie mógł swojego losu odwrócić. Nie ma więc mowy ani o ofierze, ani o mesjanizmie.

W tym samym numerze Newsweeka prof. Grzegorz Gorzelak broni swojej koncepcji rozwoju metropolitalnego, o której wspominała anuszka (w tej chwili w sieci dostępny jest tylko malutki skrót artykułu). Na szczęście Gorzelak nie idzie tak daleko, jak Janusz Majcherek, który w swoim kuriozalnym tekscie zalecał wieś wygłodzić i powiadał, że rozwijanie szkół na wsi nie ma sensu. Gorzelak twierdzi co prawda, że to metropolie (i lokalne ośrodki typu metropolitalnego) mogą być jedynymi lokomotywami rozwoju, tak, jak kiedyś okręgi przemysłowe, zwraca jednak uwagę na konieczność rozwijania oświaty w regionach zacofanych, „bo jedynie nauka może wyrównać braki w kapitale kulturowym”. Jeszcze do tego wrócę.

Gorzelak pisze przy tym rzecz arcyciekawą:

Owe różnice strukturalne mają wielowiekową tradycję. W późnym średniowieczu Wisła stała się granicą modernizacji postępującej z zachodu. Nie przekroczyły jej klasztory cysterskie, zatrzymał się na niej styl romański, na wschód od Wisły na prawie magdeburskim i lubeckim lokowano pojedyncze miasta, a plony zbóż w zachodniej części ówczesnej Polski były 2-3 razy wyższe niż we wschodniej […]. Zabory z XIX wieku różnice te pogłębiły.

Cokolwiek by o koncepcjach Gorzelaka sądzić, jego artykuł także polecam.

W dzisiejszej Kropce nad i Jarosław Kaczyński twórczo rozwinął to, co powiedział już wcześniej: Edward Gierek był polskim patriotą i dobrym przywódcą, bo chciał, żeby Polska była 10 gospodarką na świecie i miał takie mocarstwowe ambicje w stosunku do Polski. Co prawda był komunistą, i to należy potępić, ale należy rozumieć różne uwarunkowania, w jakich ludzie wówczas działali. I nawet opozycję traktował łagodnie, nie zamykał do więzień (cytuję z pamięci). Po czym przerwał program i uciekł przed niewygodnymi pytaniami Moniki Olejnik.

Domyślam się, że Kaczyński chciał zaapelować do ludzi starszych, którzy czasy gierkowskie wspominają z pewnym sentymentem, a także do pewnej części wyborców Grzegorza Napieralskiego, jednak aż takiego cynizmu nawet ja się po Jarosławie Kaczyńskim nie spodziewałem. Dziś bowiem Jarosław Kaczyński zanegował sens istnienia opozycji demokratycznej w latach ’70, sens Sierpnia i Solidarności. Gdy koniunktura polityczna była inna, Jarosław Kaczyński był ze swojego udziału w opozycji lat ’70 i Solidarności dumny. Dzisiaj Jarosław Kaczyński stanął tam, gdzie stało ZOMO.

Najnowszy sondaż przewiduje zwycięstwo Kaczyńskiego. Drżyj, Polsko.

O wyniku drugiej tury wyborów zdecydują wyborcy Napieralskiego. Komorowski wobec tego będzie przypominał, dlaczego lewica powinna bać się recydywy IV RP. Jarosław Kaczyński natomiast będzie chciał przyciągnąć elektorat Napieralskiego akcentując swój program społeczny i gospodarczy. Istotnie, Jarosław Kaczyński już ogłosił, że „my jesteśmy lewicowi”. Pisałem, że dla zdobycia władzy ten człowiek jest w stanie wykonać każdą woltę. Ciekawe, jak daleko to pójdzie. Czy Jarosław Kaczyński już teraz zdecyduje się na jakieś akcenty antyklerykalne, czy poczeka, żeby sprawdzić, czy poparcie lewicowego elektoratu jest trwałe? Moim zdaniem jeszcze poczeka, choć trzeba pamiętać, że dla Kaczyńskiego – w odróżnieniu od Komorowskiego! – sprawy religijne mają znaczenie wyłącznie instrumentalne, więc jeśli dojdzie do wniosku, że antyklerykalizm mu popłaca, bez wahania się nim posłuży. Wysiądzie z kościelnego tramwaju na przystanku z napisem „władza”. Nie będzie teraz biegał do Radia Maryja ani afiszował się na uroczystościach religijnych, bo ci, którzy pod wpływem Kościoła poparli go w pierwszej turze, nie mają co zrobić, więc i tak zagłosują na niego w drugiej. Jarosław Kaczyński przy tym odzyskał już dawny wigor i ewidentnie gra o całość, o prezydenturę teraz i większość parlamentarną (może w koalicji z SLD) za rok.

Martwię się natomiast, że strategia Komorowskiego może być nieskuteczna. Zdecydowana większość tych, którzy boją się Jarosława Kaczyńskiego, już zagłosowała na Komorowskiego, więc taki potencjał rozszerzania bazy wyborczej już się niemalże wyczerpał. Potrzebny jest jakiś pomysł pozytywny, ale jaki, nie wiem. Liberalizm też ludzi nie pociągnie, bo został skutecznie skompromitowany i przez kryzys, i przez poprzednią kampanię wyborczą. Obawiam się, że sztabowcy Komorowskiego jeszcze tego nie widzą.

Palikot sugeruje, żeby zrobić Napieralskiego wicepremierem. Nic z tego. Napieralski jest głupi, ale nie jest idiotą. Nie opowiadając się wyraźnie po żadnej ze stron, Napieralski zostawia sobie znacznie szersze pole manweru po wyborach parlamentarnych, kiedy, jak sądzi, może ugrać więcej. Przy czym Napieralski, przeżywający teraz chwile osobistego tryumfu, jest bezideowy aż do szpiku kości. Nie jest żadną lewicą, pójdzie z tym, kto da więcej posad dla działaczy SLD. Platforma też to w końcu dostrzeże – ale za późno z perspektywy obecnych wyborów –  i będzie musiała stać się bardziej lewicowa, mniej liberalna, żeby nie zrazić do siebie elektoratu potencjalnego sojusznika.

Boję się, że Jarosław Kaczyński wygra.

W każdym razie ostentacyjna prawicowość jest teraz passe, podobnie jak przypodobywanie się Kościołowi. Tak będzie przez najbliższe dwa tygodnie. Ciekawe, czy i jak przełoży się to na realną politykę.

Kto tam znów rusza prawą?
Lewa!
Lewa!
Lewa!

P.s. 1 lipca. Doszło do tego, że Jarosław Kaczyński chwali Edwarda Gierka. Od dawna uważałem, że Kaczyński dla władzy zdolny jest do wszystkiego, ale cóż, nawet ja czuję się zaskoczony.

Najnowsze sondaże pokazują, że przewaga Bronisława Komorowskiego nad Jarosławem Kaczyńskim zmniejsza się. Druga tura jest prawie pewna, ale jej wynik – niepewny.

Komorowski sam sobie szkodzi. Jego kampania jest niemrawa, sam marszałek popełnia dużo gaf i błędów. Drobnych gaf i błędów, ale wszystko to składa się na niepokojący obraz. Najgorsze jest to, że sztab Komorowskiego nie ma żadnego pomysłu na kampanię. Platforma i Komorowski zachowują się tak, jakby prezydentura się marszałkowi należała. Głównym argumentem jest to, że jeśli prezydentem nie zostanie Komorowski, zostanie nim Jarosław Kaczyński. To skądinąd jest prawda i jest to najpoważniejszy argument, ale to widać za mało. Brak tego czegoś, co by pokazało, że Komorowski zasługuje na prezydenturę jako Komorowski, nie tylko jako nie-Kaczyński. Komorowski, jako kandydat partii rządzącej, jest też obarczany odpowiedzialnością – niekiedy słuszną, często wydumaną – za skutki powodzi.

Martwi mnie, iż dwa autentycznie twórcze pomysły, pokazujące, iż Komorowski, w przeciwieństwie do swojego poprzednika i najważniejszego konkurenta, nie będzie prezydentem partyjnym, a mianowicie powołanie Rady Bezpieczeństwa Narodowego i wysunięcie Marka Belki na stanowisko prezesa NBP, nie wypaliły. Platforma nie umiała ich rozegrać. Inna rzecz, że były one nastawione na pozyskanie głosów lewicy, ta zaś zobaczyła, że może się w tych wyborach wybić na polityczną niezależność.

Spadek dystansu pomiędzy Komorowskim a Kaczyńsim wiążę ze wzrostem notowań Napieralskiego. Wiele osób o poglądach lewicowych postanowiło na niego głosować nie dlatego, że liczą, iż Napieralski wejdzie do drugiej tury, ani nawet nie dlatego, że popierają samego Napieralskiego, ale właśnie po to, żeby pozakzać, że lewica w Polsce jeszcze jest i że może się liczyć w polityce. Ludziom tym najwyraźniej wydaje się, iż Kaczyński jest już niegroźny i że nie trzeba przede wszystkim powstrzymać Jarosława Kaczyńskiego. To błąd. Jarosław Kaczyński jest bardzo groźny – co ja o nim myślę, pisałem tutaj. Ba, obawiam się, że część z wyborców Napieralskiego nie weźmie udziału w drugiej turze, część zaś zagłosuje na Kaczyńskiego – trochę dlatego, że jeśli pominąć kwestie światopoglądowe, Kaczyński jest im programowo bliższy, niż Komorowski, trochę na złość Komorowskiemu, Tuskowi i Platformie, trochę zaś dlatego, iż uwierzą Jarosławowi Kaczyńskiemu, iż prezydent i premier z tej samej partii stanowią zagrożenie dla demokracji. Jezus Maria, a gdy prezydentem i premierem byli bliźniacy Kaczyńscy, zagrożenia dla demokracji nie było, bo Kaczyńskimi powodowało czyste dobro?! Ludzie mają niesłychanie krótką pamięć.

Nie byłbym bardzo zdziwiony, gdyby sam Napieralski, skuszony jakimiś malutkimi stanowiskami dla sfrustrowanych działaczy SLD, wezwał swoich wyborców do głosowania na Kaczyńskiego. Nie sądzę, aby wezwał ich do głosowania na Komorowskiego. Najprawdopodobniej Napieralski nie poprze nikogo, co de facto będzie oznaczać poparcie Kaczyńskiego. Ostrzegam, to zapewne skończy marzenia o samodzielnej lewicy na wiele lat. Rząd PiS-PSL-SLD co prawda mnie nie zdziwi, ale w takim rządzie to SLD będzie przystawką.

PSL i Waldemar Pawlak, skoro o nich mowa, zachowują się nielojalnie, ale to mnie zupełnie nie dziwi. Oni tak mają.

Kampania samego Jarosława Kaczyńskiego też nie zachwyca. Niesie go tradycyjny elektrorat, plus sympathy vote po katastrofie pod Soleńskiem, plus wpadki Komorowskiego i przeciwskuteczne ataki presonalne na Kaczyńskiego (Wajda, Bartoszewski, Palikot), plus nieskrywane poparcie Kościoła. Bardzo się Kościołowi dziwię, biskupi, z uporem godnym lepszej sprawy, usilnie pracują na rzecz laicyzacji Polski. Kaczyński już nie akcentuje swojej przemiany, zresztą najwyraźniej wrócił już fizycznie do formy, ale tonuje język i odżegnuje się od IV Rzeczpospolitej. Obawiam się, ba, jestem pewien, że są to tylko posunięcia taktyczne.

Może los się jeszcze odmieni, może Bronisław Komorowski wygra. Bardzo mi na tym zależy. Poseł Palikot jest optymistą. Ale jeśli nie, to cóż, Polska jest dużym krajem i jakoś prezydenturę Jarosława Kaczyńskiego przeżyjemy, tym bardziej, że prezydent ma mniejsze sposoby oddziaływania na rzeczywistość, niż premier. Ale że Jarosław Kaczyński będzie prezydentem-szkodnikim tak, jak jego brat, nie mam wątpliwości. No i będzie obrzydliwie. Strasznie i śmiesznie, ale głównie strasznie.